Τρίτη, 7 Σεπτεμβρίου 2010

ΕΛΠ 10 - Λογοτεχνία και Αρχαίο Θέατρο

Τόμος Β, Κεφ. 5

Λογοτεχνία

Ποίηση – έμμετρος λόγος

Τα θέματα της αρχαίας ελληνικής ποίησης: Τα περισσότερα από τα θέματα είναι από τη μυθολογία, ακόμη και όταν το θέμα δεν ήταν μυθολογικό η μυθολογία εμφανίζεται με νύξεις.

Μεγάλο μέρος αφορά σχέσεις και δράσεις των θεών, εξηγώντας την καταγωγή τους και την αιτία της θρησκευτικής τελετουργίας (αιτιολογικοί). Ο 2ος θεματικός άξονας ήταν η δράση των ανθρώπων της ηρωικής εποχής (ήρωες – ημίθεοι).

Η σημασία του μέτρου στην αρχαία ελληνική ποίηση

Το κυριότερο χαρακτηριστικό της ήταν ο έμμετρος στίχος. Η σύνταξη των στίχων γινόταν βάσει μέτρου, εναλλαγή μακρών – βραχέων συλλαβών (προσωδία) που της έδινε ρυθμό, αφού στην προφορά σημασία είχε η χρονική διάρκεια των συλλαβών. Ο ρόλος των μέτρων ήταν τόσο σπουδαίος, ώστε να χαρακτηρίζει κατηγορίες ποιήσεως.

Εξάμετρων (122 122 122 122 122 1) η (11 11 11 11 1221 1)


Κατηγορίες αρχαίας ελληνικής ποίησης

Επική, έπος: σε 2 είδη, Ηρωικό – Διδακτικό, θαυμαστές ηρωικές πράξεις του παρελθόντος. Τα έπη του Ομήρου θεωρούνται προφορική ποίηση και αποτελούνται από εξάμετρους στίχους. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της προφορικής ποίησης είναι οι συνεχείς λεκτικοί λογότυποι.

Διδακτικό έπος: συνδέεται με τον Ησίοδο, του οποίου τα έργα είχαν σκοπό να διδάξουν και όχι να συγκινήσουν (Θεογονία – Έργα και Ημέραι). Συνάντησε δυσκολία χειρισμού μετρικού στίχου λόγω του ότι ο πεζός λόγος δεν είχε διαμορφωθεί ακόμα και η ποίηση ήταν η μόνη μορφή λογοτεχνίας. Ο έμμετρος λόγος είχε το πλεονέκτημα της εύκολης απομνημόνευσης.

Ελεγειακή ποίηση: σύντομα ποιήματα με την συνοδεία αυλού, με ποικίλο περιεχόμενο. Παραινετική (πολεμική – πολιτική – γνωμική) συμπωτική – ερωτική – θρηνητική – αναθηματική. Δεν ξέφυγε από την επίδραση του έπους διότι χρησιμοποιούσε την γλώσσα και συγγενές μέτρο του. (Τυρταίος – Σόλων – Φωκυλίδης Θέογνις – Αρχίλοχος – Μίμνερμος – Σιμωνίδης)

Ιαμβική ποίηση: βασισμένη στο ιαμβικό μέτρο (πόδες με 12 η 21). Δημιουργός ο Αρχίλοχος, με θέματα ψόγου – χλευασμού – σάτιρας.

Λυρική ποίηση: Κύρια χαρακτηριστικά

Η μεγάλη ποικιλία στα μέτρα και οι στροφές

Παρουσία με την μορφή ωδής και την συνοδεία οργάνου (μέλος) (μελική)

Διέθετε ένταση και πάθος

Η Λυρική διακρίνεται σε 2 είδη:

Μονωδιακή: ιδιωτικού χαρακτήρα εκφράζοντας πάθος και προσωπικά συναισθήματα δημιουργού της.(Αλκαίος – πολιτικά θέματα, Σάπφω – έρωτας)

Χορική: πληθωρική και επίσημη, Αντίθετα από τη μονοδιακή, είχε δημόσιο χαρακτήρα και συνδεόταν με θρησκευτικές, οικογενειακές εορτές και τελετές, με ωδές ποικίλου περιεχομένου (Πίνδαρος, επινίκιες ωδές, με μυθολογικό – επικό περιεχόμενο)

Η Χορική ποίηση διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην γένεση της δραματικής ποιήσεως.

Αλεξανδρινοί ποιητές:

Απολλώνιος ο Ρόδιος (Αργοναυτικά) Καλλίμαχος ο Κυρηναίος, Θεόκριτος ο Συρακούσιος, έργο με ασυνήθιστη – αινιγματική φρασεολογία, σκοτεινές αλληγορίες.

Πεζός λόγος

(6ος) Περιλάμβανε ιστορία – ρητορική – μυθιστόρημα.

Ιστορία

Αρχαιότεροι είναι ο Ηρόδοτος (εισηγητής του όπου ιστορία, ελληνοπερσικά, στόχος η διαφύλαξη της μνήμης) και ο Θουκυδίδης (Πελοποννησιακός, περιγραφή των ανθρώπινων παθών της φύσεως των κοινωνιών τους.

Ρητορική

Σημαντικό είδος, έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης στον ελληνικό πεζό λόγο και η ανάπτυξη της οφείλεται στον χαρακτήρα της δημοσίου ζωής στην Αθήνα. Διδάσκαλοι της οι Σοφιστές.

Έχουμε 3 είδη λόγων:

Δικανικοί (δικαστήρια) –

Συμβουλευτικοί (Εκκλησία του Δήμου – βουλή) –

Πανηγυρικοί (εορτές).

Λυσίας μέγιστος λογογράφος, Αισχίνης –Δημοσθένης

Μυθιστόρημα

Φανταστική αφήγηση σε πεζό λόγο, Λόγγος (Δάφνις – Χλόη)

Αρχαίο Θέατρο

Η τραγωδία-κωμωδία. Πιθανόν προήλθαν από ιεροτελεστίες του Διονύσου, δραματικοί αγώνες, χορηγοί, 3 τραγικοί, με 4 δράματα έκαστος (3 τραγωδίες – 1 σατυρικό δράμα)

Η δομή της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας

Πρόλογος (χρονικό – δραματουργικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η υπόθεση)

Πάροδος (άσμα του χορού)

Επεισόδια (διάλογοι)

Στάσιμα (χορικά άσματα μεταξύ επεισοδίων)

Έξοδος (λύση της πλοκής)

Η δομή ελληνικής τραγωδίας

Πρόλογος – μικρό πλήρες δράμα

Δεύτερο μέρος – πάροδος έως 1η παράβαση, διένεξη των ομιλητών

Τρίτο μέρος – 1η έως 2η παράβαση, περίληψη πραγμάτων προηγούμενου μέρους

Τέταρτο μέρος – 2η παράβασις έως τέλος, διαλογικές σκηνές επεξηγηματικών καταστάσεων

Έξοδος – τέλος με εύθυμη πομπή.

Το ύφος του δράματος

Επισημότητα – μεγαλοπρέπεια – συμβατικότητα

1) Όλοι οι στίχοι είναι έμμετροι

2) Μουσική απαραίτητο στοιχείο

3) Περιγραφή δράσεως με ορχηστικές κινήσεις

4) Απουσία βίας

Αρχαίοι Δραματουργοί

Θέσπης ( μάσκα – 1ος υποκριτής)

Αισχύλος (2ος υποκριτής – έντονο θεατρικό χαρακτήρα της τραγωδίας, μηχανές, διάκοσμος). Χαρακτηριστικά της αισχυλείου τραγωδίας: είναι η έμφαση των προβλημάτων του ανθρώπου (πόλεμος – έγκλημα).

Η σπουδαιότητα του χορού.

Σοφοκλής (ζωγραφιστά σκηνικά από 12 σε 15 χορευτές, ελεύθερη τριλογία)

Χαρακτηριστικά: είναι η έμφαση της πάλης ιδανικού ατόμου στο πεπρωμένου, ανάπτυξη δράσεως, έλλειψη συμμετοχής του χορού.

Ευριπίδης: ενδιαφέρεται για τις ανθρώπινες και σκοτεινές πτυχές της ψυχής του, ανησυχίες – πάθη, σπουδαιότητα δράσεως – αδιαφορία χορού

Αριστοφάνης: (κωμωδίες, 4 υποκριτές, 24μελής χορός)

Μένανδρος: Νέα Κωμωδία

Δεν υπάρχουν σχόλια: