Οδηγίες: Η κατηγορία Α περιλαμβάνει έξι ερωτήσεις χωρίς δυνατότητα επιλογής και αντιστοιχεί σε ποσοστό 30% επί του τελικού βαθμού της εξέτασης. Η κατηγορία Β περιλαμβάνει τρεις ερωτήσεις, από τις οποίες πρέπει να απαντήσετε στις δύο, και αντιστοιχεί σε ποσοστό 70% του βαθμού. Προτείνουμε να ασχοληθείτε με τις ερωτήσεις της κατηγορίας Α για διάστημα όχι μεγαλύτερο της μίας ώρας και να αφιερώσετε τον υπόλοιπο χρόνο της εξέτασης στις ερωτήσεις της κατηγορίας Β.
Η εκπαιδευτική ύλη που αντιστοιχεί στις τελικές εξετάσεις έχει ως εξής:
Α. Τόμοι που εκδίδονται από το ΕΑΠ και προσφέρονται στους φοιτητές:
1. Nεότερη Eλληνική Λογοτεχνία (19ος και 20ός αιώνας). Eγχειρίδιο Mελέτης. EAΠ, Πάτρα 2008 (κεφάλαια 1-4, 6-8 και 10-14).
2. Aνθολόγιο Νεοελληνικών Λογοτεχνικών Κειμένων(19ος και 20ός αιώνας). EAΠ, Πάτρα 2008 (τα κείμενα που αντιστοιχούν στα κεφ. 1-4, 6-8 και 10-14 του Εγχειριδίου και στις υποχρεωτικές δραστηριότητες που συμπεριλαμβάνονται σε αυτά τα κεφάλαια).
3. Aνθολόγιο Κριτικών Κειμένων για τη μελέτη της νεοελληνικής λογοτεχνίας (19ος και 20ός αιώνας). EAΠ, Πάτρα 2008.
Τα κριτικά κείμενα δεν θα εξεταστούν ως γνωστικό υλικό. Η μελέτη τους ωστόσο θεωρείται απαραίτητη για την κατανόηση της ύλης.
B. Εναλλακτικό Διδακτικό Υλικό
1. Τάκης Καγιαλής (επιμ.) Σολωμός-Καβάφης-Καρυωτάκης. CD-ROM Υπερκειμένου. Συντελεστές: Ευρ. Γαραντούδης, Αν. Νάτσινα, Χρ. Δανιήλ.Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Πάτρα 2007 (μόνο τα ποιήματα «Θάλασσα του πρωιού» και «Καισαρίων» του Κ. Π. Καβάφη, και «Δον Κιχώτες» και «Πρέβεζα» του Κ. Γ. Καρυωτάκη, μαζί με το συνοδευτικό υλικό για το καθένα).
Γ. Βιβλία που αγοράζονται από το ΕΑΠ και προσφέρονται στους φοιτητές:
1. Roderick Beaton, Eισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία. Ποίηση και πεζογραφία, 1821-1992, μτφρ. E. Zουργού-M. Σπανάκη, Eκδόσεις Nεφέλη, Aθήνα 1996 (οι σελίδες που αντιστοιχούν στα κεφάλαια του Εγχειριδίου).
2. Λίνος Πολίτης, Iστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Mορφωτικό Ίδρυμα Eθνικής Tραπέζης, Aθήνα 172009 (οι σελίδες που αντιστοιχούν στα κεφάλαια του Εγχειριδίου).
Η Θέση των Ελλήνων ως Υπηκόων της Οθωμ. Αυτοκρατορίας
Υπήρχαν δύο κατηγορίες :
Οι Μουσουλμάνοι
Οι Μη Μουσουλμάνοι :
περιλαμβάνονταν οι Έλληνες ως χριστιανοί και αποτελούσαν υπηκόους δεύτερης κατηγορίας. Δεν εντάσσονταν στο στρατό της αυτοκρατορίας, δε συμμετείχαν στη διοίκηση της χώρας και επωμίζονταν το μεγαλύτερο μέρος της φορολογίας και άλλων υποχρεώσεων. Υπάγονταν σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τον τρόπο υποδούλωσής τους: οικειοθελής παράδοση, στρατιωτική ήττα, ή, ανάλογα με τη σημασία που είχε η περιοχή τους. Στην τελευταία περίπτωση, η οθωμανική διοίκηση παρείχε κάποια προνόμια που διέφεραν ανά περιοχή.
Οι έλληνες θεωρούνταν ζιμμί, οπαδοί μονοθεϊστικής θρησκείας, των οποίων τα ιερά βιβλία ήταν αποδεκτά από το Ισλάμ. Δεν υπήρχε σαφής προσδιορισμός των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των ζιμμί, εκτός από την καταβολή του ειδικού κεφαλικού φόρου. Όλα τα υπόλοιπα ήταν κατά περιοχή και ανά συνθήκες.
Η κοινωνική ανωτερότητα των μουσουλμάνων ήταν απόλυτη. Ακόμη και προνομιούχοι χριστιανοί (Φαναριώτες) υστερούσαν έναντι (278) ενός μουσουλμάνου σε περίπτωση αντιπαράθεσης. Σύμφωνα με τούρκους ιστορικούς, η υπεροχή αυτή προερχόταν από τη στρατεύσιμη ιδιότητά τους, ότι δηλαδή παρείχαν προστασία έναντι ξένης επιβουλής.
Τον 4ο αι. η χριστιανική εκκλησία θριαμβεύει καθώς γίνεται νόμιμη και επίσημη θρησκεία του ρωμαϊκού κράτους, έως να διαμορφωθεί η βυζ. αυτοκρατορία. Μετά τον 7ο αι. οι λέξεις ‘Ρωμαίος’ και ‘Χριστιανός’ γίνονται ταυτόσημες.
Με την παρακμή της Ρώμης η βίωση της χριστιανικής πνευματικότητας συνδέει ένα μωσαϊκό εθνοτήτων και γίνεται υποστηρικτικός παράγοντας του ρωμαϊκού οικοδομήματος.
Την πρωτοβυζ. Περίοδο, η εκκλησία παρά το θρίαμβό της, σπαράσσεται από διαφορετικές αντιλήψεις και δόγματα. Ο εκκλησιαστικός βίος διαμορφώθηκε μέσα από πολλές εξελίξεις και μεταβολές.
Τη μεσοβυζ. Περίοδο εμφανίζεται ο μεσαιωνικός τρόπος ζωής. Δημιουργούνται νέα χαρακτηριστικά που τα αναγνωρίζουμε στον κλειστό, ιδιωτικό τρόπο ζωής που επηρεάζει και τις θρησκευτικές εκδηλώσεις. Η Ανατολή με τη Δύση αποξενώνονται, έρχονται σε αντίθεση μέχρι το τελειωτικό σχίσμα.
Την υστεροβυζ. Περίοδο το σχίσμα είναι τελειωτικό και απασχολεί το λαό και την εξουσία. Μετά από τους σταυροφόρους και τους Βενετούς ο Βυζαντινός αναγνωρίζει τις πολιτισμικές του ιδιαιτερότητες μέσα από την εκκλησιαστική του ταυτότητα.
Η βυζ. ιστορία χωρίζεται σε τρεις περιόδους
- πρώιμη βυζαντινή ή πρωτοβυζαντινή ή εποχή της ύστερης αρχαιότητας από το 324 έτος ίδρυσης της Κωνσταντινούπολης έως το 650, επιβολή των αράβων στη Μεσόγειο
- μεσοβυζαντινή ή μεσαιωνική από το 650 έως το 1204, άλωση της Πόλης από τους Φράγκους
- υστεροβυζαντινή ή παλαιολόγειαμέχρι το 1453, άλωση της Πόλης από τους Τούρκους
Πολιτειακοί και Πολιτικοί Θεσμοί της Βυζ. Αυτοκρατορίας
Το Ρωμαϊκό Υπόβαθρο της Νέας Αυτοκρατορίας : Οι Μεταρρυθμίσεις του Διοκλητιανού και του Μ. Κωνσταντίνου (20)
Ο Διοκλητιανός σηματοδοτεί το τέλος της παρακμής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και την αρχή της ανανέωσης και αποκατάστασης του ρωμαϊκού κράτους.
Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία το 2ο και 3ο αι. μ.Χ.
Με το θάνατο του Μάρκου Αυρηλίου επήλθε κρίση στο κράτος. Συχνές & βίαιες αλλαγές αυτοκρατόρων, συνωμοσίες, πραξικοπήματα, εμφύλιοι, ήττες, κοινωνικές ανισότητες, πολιτικοί και θρησκευτικοί διωγμοί, πληθωρισμός και φυσικές καταστροφές συνέβαλαν στην κρίση αυτή. Σημαντικότερη (21) επίπτωση ήταν η εξασθένιση του αυτοκρατορικού θεσμού. Από το 235 – 285 περισσότεροι από 30 ηγεμόνες είχαν αναγνωρισθεί επίσημα ως Αύγουστοι ή Καίσαρες.
Με τις μεταρρυθμίσεις του Διοκλητιανού, το ρωμαϊκό κράτος μπόρεσε να ανακάμψει. Καθιερώθηκε το σύστημα της τετραρχίας για τη διακυβέρνηση του κράτους. Τα καθήκοντα μοιράστηκαν σε τέσσερις ηγεμόνες, οι οποίοι εκλέχτηκαν με αξιοκρατικά κριτήρια. Η πρώτη, με το Διοκλητιανό (για την ανατολή), το Μαξιμιανό (για τη δύση) το Γαλέριο και τον Κωνστάντιο Χλωρό, υπήρξε σταθερό πολιτικό σχήμα, που έφερε την τάξη στο εσωτερικό της χώρας, προστάτευσε την κυριαρχία της Ρώμης, αναβάθμισε και σταθεροποίησε το κύρος του αυτοκράτορα.
Οι επαρχίες διαιρέθηκαν επίσης σε μικρότερες, ενώ συνενώθηκαν σε μεγαλύτερες περιφερειακές διοικήσεις. Διαχωρίστηκε η πολιτική από τη στρατιωτική εξουσία, αυξήθηκε το στράτευμα και καταπολεμήθηκε ο πληθωρισμός. Έτσι οι επαρχίες μπορούσαν να ελεγχθούν καλύτερα, αυξήθηκε η αποδοτικότητα των κρατικών υπηρεσιών, η οικονομία ανέκαμψε, όπως και ο στρατός.
