ΕΛΠ 22 - Ημερολόγιο Πορείας 6

1.1  Οι απαρχές της φιλοσοφίας

1.1.1  Ο προφιλοσοφικός στοχασμός

Μια πρώτη απλοϊκή αντίληψη για τον κόσμο προβάλλει στα έργα του Ομήρου (Ιλιάδα-Οδύσσεια) και την Κοσμογονία του Ησίοδου. Ένα είδος κοσμογονίας διατύπωσε και ο Σπαρτιάτης λυρικός ποιητής Αλκμάν και ο Φερεδύκης από την Σύρο. Διάφορες εκδοχές κοσμογονίας αποδίδονταν και στους Ορφικούς. Τον 5ο αιώνα π.Χ. οι κοσμογονικές δοξασίες συνδυάστηκαν με κύκλους θρησκευτικολατρευτικούς σε συνάρτηση με τη μοίρα της ψυχής. Όλες αυτές οι δοξασίες, διατυπωμένες με μυθολογικούς κυρίως όρους, αποτελούν το προστάδιο των φιλοσοφικών συλλήψεων των Προσωκρατικών με απηχήσεις πολύπλευρές, τόσο σε γλώσσα όσο και σε νοήματα. Υπάρχουν και οι αιγυπτιακές-ανατολικές επιδράσεις, όλα όμως λειτουργούν ως εφαλτήριο νέων συλλήψεων και αντικείμενο φιλοσοφικής κατεργασίας. Η φιλοσοφική θεμελίωση γίνεται όχι με μυθολογικές δοξασίες, αλλά με επιχειρήματα.

1.1.2  Τα φιλοσοφικά ερωτήματα

Κυρίαρχο ερώτημα: η αρχή του κόσμου, ερώτημα που παρουσιάζεται με δύο μορφές:
α. γένεση (κοσμογονία)
β. λειτουργία (κοσμολογία)
Το ερώτημα προϋποθέτει την ύπαρξη επιπέδων πραγματικότητας. Αναζητούν επίσης το επίπεδο εκείνο της πραγματικότητας που εφάπτει στην εμπειρία και αποτελεί το αληθινό υπόστρωμα του κόσμου μας, την κύρια αιτία της ύπαρξής του.
Η διάκριση αυτών των επιπέδων συνδέεται με το λεγόμενο γνωσιολογικό ζήτημα, που απασχόλησε έντονα τους προσωκρατικούς (κυρίως μετά τον Ξενοφάνη). Μεταξύ άλλων: ποια τα όρια και οι δυνατότητες της ανθρώπινης γνώσης.
Έντονο ενδιαφέρον για τον φυσικό κόσμο (φυσικοί ή φυσιολόγοι, δηλ. φυσικοί φιλόσοφοι), το σύμπαν, τη βιολογία, τη φυσιολογία, την ιατρική, τη ζωογονία, την ανθρωπογονία.
Προσπάθησαν επίσης να δώσουν απαντήσεις για τη ζωή, τον θάνατο, την ψυχή, το πεπερασμένο του ανθρώπου, την αγωνία για τον θάνατο.
Τους απασχόλησαν τέλος ζητήματα ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας (σε μικρότερη κλίμακα).

Από τον μύθο στον λόγο

Έτσι χαρακτηρίστηκε η εξέλιξη που οδήγησε στη γένεση της ελληνικής φιλοσοφίας τον 6ο αι. π.Χ. Αυτό σημαίνει ότι στη θέση των μύθων εμφανίζονται πλέον θεωρίες, την ορθότητα των οποίων παύει να εγγυάται η αυθεντία της παράδοσης, αλλά ορθολογικά επιχειρήματα.
Η απρόσωπη και απομυθοποιημένη έκφραση ευνόησε τη διατύπωση αφηρημένων εννοιών και γενικών κανόνων.
Αυτή η αλλαγή δεν ακύρωσε ωστόσο την παραστατική απεικόνιση ούτε εξαφάνισε τον μύθο από την φιλοσοφία (π.χ. μύθοι Πλάτωνα)
Αρχίζουν και διατυπώνονται θεωρίες που βασίζονται σε παρατηρήσεις εμπειρικών δεδομένων και στην κριτική κατεργασία τους. Πολλές από αυτές είναι λανθασμένες, εξακολουθούν όμως να είναι ορθολογικές. Ας μην ξεχνάμε πως την εποχή αυτή η πειραματική φυσική είναι εντελώς άγνωστη, το εμπειρικό υλικό περιορισμένο, ο μαθηματικός τρόπος διατύπωσης απουσίαζε, το ίδιο και η φιλοσοφική γλώσσα (πρώτοι αυτοί έγραψαν σε πεζό λόγο), η επιστημονική ορολογία, ο κριτικός λόγος. Το γεγονός ότι πρώτοι οι Προσωκρατικοί εισήγαγαν έννοιες όπως άτομο, άπειρο, κόσμος, κίνηση, αριθμός κτλ. δείχνει μέρος του μεγέθους και της σημασίας του φιλοσοφικού στοχασμού τους.
Σημαντικό ρόλο έπαιξε επίσης η θεολογία και η θρησκεία, αφού πολλοί τα εκλαμβάνουν ως παράγοντα στον στοχασμό τους, ωστόσο ακόμα αυτή η παράμετρος υπόκειται σε κριτική.

Δραστηριότητα 1:
Συνήθως περιγράφουμε τη γένεση της ελληνικής φιλοσοφίας ως μετάβαση από τον μύθο στον λόγο. Ως ποιο βαθμό δικαιολογείται η άποψη αυτή; Πιστεύετε ότι ήταν εντελώς ανορθόλογο το κοσμοείδωλο στο οποίο στηρήχθηκε η προσωκρατική παράδοση;

Απάντηση:

Η εξέλιξη, κατά την οποία γεννήθηκε  η ελληνική φιλοσοφία τον 6ο    αιώνα, είναι το πέρασµα από τον µύθο στον λόγο. Εγκαταλείπονται πλέον οι µύθοι και στη θέση  τους εµφανίζονται θεωρίες διατυπωµένες από συγκεκριµένους στοχαστές   µε λογική συνοχή και συνέπεια. ∆ιαµορφώνεται ο φιλοσοφικός λόγος που είχε ως γνωρίσµατα το δηµόσιο χαρακτήρα του  και τη δυνατότητα αµφισβήτησής του εκ µέρους  των άλλων. Εκφράζεται µέσα από τον λόγο η ανάγκη  για τη χρήση κανόνων, η συγκεκριµένη επιχειρηµατολογία, η  συγκρότηση    αποδείξεων  καθολικών,  ικανών  να  αντέχουν    στην  κριτική  και  η αναζήτηση κριτηρίων ικανών να ξεχωρίζουν τις αληθείς και τις ψευδείς γνώσεις. Αυτή η µετάβαση από το µύθο στον λόγο πραγµατοποιείται από τους προσωκρατικούς φιλοσόφους, των οποίων τα επιχειρήµατα   µπορούµε να τα θεωρούµε σήµερα ορθά η λανθασµένα, κατάλληλα ή άτοπα και παραπλανητικά. ∆εν παύουν όµως οι φιλόσοφοι αυτοί να χρησιµοποιούν επιχειρήµατα. Οι µύθοι δεν έλειψαν από τη φιλοσοφία, ούτε στην προσωκρατική περίοδο, ούτε αργότερα στην ακµή της φιλοσοφίας (Πλάτων). Στα έργα των προσωκρατικών φιλοσόφων δύσκολα    ξεχωρίζεται η µεταφορική από την κυριολεκτική χρήση της γλώσσας. Οι προσωκρατικοί στηρίχθηκαν   στις παρατηρήσεις των εµπειρικών δεδοµένων για να διατυπώσουν τις θεωρίες τους. Αυτές οι θεωρητικές τους προσεγγίσεις µπορεί να ήταν λανθασµένες, όχι όµως  µη ορθολογικές. Αν και δεν χρησιµοποίησαν πειραµατική µέθοδο, η συµβολή τους  στην  διαµόρφωση και εξέλιξη του φιλοσοφικού    και επιστηµονικού στοχασµού ήταν καθοριστική. Οι πρώτοι που χρησιµοποίησαν την επιστηµονική και φιλοσοφική ορολογία, όπως άπειρο, κενό, κίνηση, αριθµός ήταν οι προσωκρατικοί. Επίσης δε λείπει από την προσωκρατική φιλοσοφία  η κριτική στη θεολογική παράδοση. Η θεωρία των προσωκρατικών αποτέλεσε µια µορφή ορθολογικής σκέψης, η οποία φιλοδοξούσε να βάλει τάξη σε ένα νέο κόσµο και να βρει τρόπους ελέγχου των πραγµάτων, συνδυάζοντας  τις τεχνικές και πρακτικές δυνατότητες της εποχής µε τη θεωρητική προσέγγιση των φυσικών και κοινωνικών προβληµάτων. Εποµένως η προσωκρατική φιλοσοφική σκέψη διακρίνεται για τον ορθολογισµό της.

Vegetti:

Κεφάλαιο 2 - Οι απαρχές της ελληνικής φιλοσοφίας και οι μορφές της

2.1  Μυθικές και λογικές μορφές γνώσης

Η μετάβαση από τον μύθο στον λόγο σήμαινε την υπέρβαση των θρησκευτικών, ποιητικών και "ανορθόλογων" μορφών σκέψης από έναν φιλοσοφικό και επιστημονικό ορθολογισμό.

Βασικά χαρακτηριστικά μυθικού κόσμου:
Πρόκειται για ένα ευρύ σύνολο αφηγήσεων σε ποιητική μορφή που περνούσαν από γενιά σε γενιά.
Περιεχόμενο:
Το σύνολο των γνώσεων της εποχής εκείνης για τον κόσμο, τους θεούς, τη ζωή των ανθρώπων, το παρελθόν της ανθρωπότητας και των λαών. Επίσης, απαντήσεις στα θεμελιώδη προβλήματα της εποχής: πώς πρέπει να συμπεριφέρονται οι άνθρωποι απέναντι σε θεούς και ανθρώπους, γέννηση, θάνατος, η θέση του ανθρώπου μέσα στον κόσμο και την φύση. Στοιχεία θρησκευτικά, στοιχεία ηθικής και κοσμοθεωρίας, αλλά και μια πληθώρα πρακτικών γνώσεων.
Λειτουργία:
Μέσα στα παραδείγματα της ποιητικής αφήγησης διαφαινόταν η συλλογική γνώση που έδινε στους Έλληνες της αρχαϊκής περιόδου μια πειστική απάντηση στα προηγούμενα απαντήματα. Συλλογική γνώση => Συλλογική μνήμη
Κρίση:
Οι κοινωνίες αναπτύσσονται και γίνενται πιο σύνθετες (ελληνικές πόλεις 6ου-5ου αι. π.Χ.), οι ανάγκες αυξάνονται σε όλους τους τομείς (ιατρική, πολιτική/στρατιωτική, θεολογία, σύστημα αξιών), με αποτέλεσμα οι απαντήσεις των μυθικών αφηγήσεων να μην είναι πλέον ικανοποιητικές.
Αλλαγή:
Αρχίζουν και αναπτύσσονται εξειδικευμένες μορφές γνώσης, οι οποίες αποκτούν γραπτή μορφή (πεζός λόγος), διαμορφώνονται θεωρίες και κοινωνικοί κανόνες. Οι νέοι κανόνες λόγου και γνώσης δεν ακυρώνουν ωστόσο τον μύθο, ο οποίος δεν έπαψε ποτέ να επηρεάζει τον πολιτισμό και τη συλλογική συνείδηση των Ελλήνων και να είναι παρών μέσα στον πυρήνα των πιο ώριμων γνώσεων και στοχασμών.

2.2  Τι είναι η ελληνική φιλοσοφία;

Η ελληνική κοινωνία αποτέλεσε το ιδανικό περιβάλλον για να γεννηθεί η ιδέα της εκτόπισης της μυθικο-ποιητικής παράδοσης από την φιλοσοφία που φιλοδοξούσε να κυριαρχήσει σε διανοητικό, πολιτιστικό και ηθικό επίπεδο. Η απουσία τόσο κρατικής όσο και εκκλησιαστικής εξουσίας άφησε μεγάλα περιθώρια για σύγκριση και σύγκρουση αντιμαχόμενων τρόπων σκέψης.
Διαφορά:
Ο λόγος των πρώτων σοφών (ο όρος φιλόσοφος θα έρθει αργότερα) δεν διαφέρει πολύ από τον μύθο, υπάρχει ωστόσο διαφορά στη μορφή του φιλοσοφικού λόγου και στους στόχους. Ο φιλοσοφικός λόγος είναι δημόσιος λόγος, ο οποίος γεννά τον αντίλογο, ο οποίος γεννά την λογική επιχειρηματολογία, την αναγκαιότητα χρήσης κανόνων και της συγκρότησης αποδείξεων πειστικών και ικανών να αντέχουν την κριτική, δηλ. αποδείξεων με καθολική ισχύ. Αυτό οδήγησε στην αναζήτηση κριτηρίων με καθολικό κύρος και ηθικά ορθών. Η αναζήτηση αυτή προϋποθέτει επίπονη ερευνητική πορεία και στοχασμό πάνω στα συμπεράσματα. Αυτή η μορφή στοχασμού δεν παρουσιάστηκε, λοιπόν, ως σοφία (=κατοχή της γνώσης), αλλά ως φιλοσοφία (=αγάπη για τη γνώση και κίνηση προς αυτήν).
Κατευθύνσεις:
Η φιλοσοφία στράφηκε προς δύο κατευθύνσεις: α. έρευνα γνώσεων και κανόνων, β. έρευνα αξιών (δίκαιο - ευτυχία).

ΕΛΠ 22 - Ημερολόγιο Πορείας 5

Πριν ξεκινήσω με το 5^ο ημερολόγιο πορείας θέλω να ξεκαθαρίσω κάτι.

Σε αυτό το blog καταθέτω τον δικό μου τρόπο μελέτης. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ο μοναδικός που υπάρχει ούτε ότι αυτόν πρέπει να ακολουθήσετε. Είναι αυτός που βλέπω ότι εξυπηρετεί εμένα προσωπικά. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να βγάλει κανείς την ύλη και ο καθένας θεωρητικά οφείλει να βρει αυτόν που εξυπηρετεί τον ίδιο και να το προσαρμόσει στον προσωπικό του τρόπο ζωής και τους δικούς του ρυθμούς. Με βοηθάει να ακολουθώ το χρονοδιάγραμμα, δίνει τάξη στο διάβασμά μου και με ξε-αγχώνει. Αν μπορώ να το υπερβώ κιόλας, ακόμα καλύτερα. Όρια βάζω πάντα τις ΟΣΣ και τις ημερομηνίες παράδοσης των εργασιών. Ενδιάμεσα μπορεί να «παίξω» λίγο στο χρονοδιάγραμμα, προσπαθώ όμως πάντα να είμαι συνεπής ως προς την ύλη που πρέπει να έχει βγει μέχρι τις ΟΣΣ και τις εργασίες.

Πώς διαβάζω τώρα: Το πρώτο που κάνω όταν μπαίνω σε καινούργιο κεφάλαιο είναι να διαβάσω τη σύνοψη. Αυτό με βοηθάει να αποκτήσω σε λίγες γραμμές μια γενική άποψη γύρω από το θέμα που πραγματεύεται το κεφάλαιο που έχω να διαβάσω. Πριν αρχίσω έχω συγκεντρωμένα γύρω μου ό,τι μου χρειάζεται από την συμπληρωματική ύλη που υπάρχει στη διάθεσή μου που να έχει σχέση με το συγκεκριμένο κεφάλαιο. Βρίσκω τις σελίδες π.χ. του Vegetti, αναζητώ τυχόν σημειώσεις άλλων φοιτητών, όπως της ollthatjazz, της οποίας τις σημειώσεις έχω ξεκινήσει να ανεβάζω στο blog κτλ. Έχω προσπαθήσει επίσης να βρω τις απαντήσεις από τις δραστηριότητες, οι οποίες να αναφέρω ότι δεν δίνονται φέτος μαζί με το εγχειρίδιο όπως στις προηγούμενες θεματικές. Αυτό σημαίνει: Ψάξτε να τις βρείτε. Τις σημειώσεις της ollthatjazz τις ανεβάζω αφού διαγράψω κάποια προσωπικά της σχόλια πάνω στην ύλη, ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο κοντά στο πνεύμα του εγχειριδίου. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, θέλει αρκετό χρόνο για να γίνει. Έχουν ήδη αναρτηθεί τα τρία πρώτα κεφάλαια, η ύλη δηλαδή που πρέπει να έχει διαβαστεί μέχρι την παράδοση της α’ εργασίας (γύρω στις 20 Νοεμβρίου). Τα επόμενα, θα αναρτηθούν μετά από αυτή την ημερομηνία. Μέχρι τις 20 Νοεμβρίου λοιπόν, ασχολούμαστε με τα τρία πρώτα κεφάλαια. Επιστολή γνωριμίας από την ΣΕΠ δεν έχει έρθει ακόμα, όπως επίσης άγνωστο παραμένει το θέμα της πρώτης εργασίας. Εμείς όμως, συνεχίζουμε στο πρόγραμμά μας.

Κεφάλαιο 1

Πολλές οι έννοιες-κλειδιά (σύνολο 53), οι οποίες πρέπει να εντοπιστούν μέσα στις υποενότητες και να επισημανθούν για τις εξετάσεις.

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Αρχικά δίνεται ο ορισμός του όρου «προσωκρατικοί φιλόσοφοι», ποιοι ήταν, πότε έδρασαν, πού έζησαν κτλ. Μέτρο αναφοράς (χρονολογικό, γεωγραφικό, θεματολογικό): ο Σωκράτης. Πιο αναλυτικά:

Προσωκρατικοί φιλόσοφοι έχει επικρατήσει να λέγονται οι φιλόσοφοι που έζησαν και έδρασαν πριν από τον Σωκράτη. Το γεγονός ότι υπήρξαν και σύγχρονοι με τον Σωκράτη φιλόσοφοι που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, καθιστά συμβατικό τον όρο. Οι προσωκρατικοί ασχολήθηκαν με τον φυσικό κόσμο και έδρασαν στην περιφέρεια, ενώ ο Σωκράτης ασχολήθηκε με τον άνθρωπο και έδρασε στην Αθήνα.

Τον 6^ο αι. π.Χ. (εποχή των τυράννων, αλλά και των μεγάλων νομοθετών) κέντρο της φιλοσοφικής σκέψης ήταν η Μικρά Ασία (Θαλής, Αναξίμανδρος, Αναξιμένης, Ηράκλειτος) και η Κάτω Ιταλία (Πυθαγόρας, Παρμενίδης, Εμπεδοκλής). Η κεντρική Ελλάδα άρχισε να συμμετέχει από τα μέσα του 5^ου αι. π.Χ. (με τον Αναξαγόρα που ήρθε από τις Κλαζομενές επίσης της Μ. Ασίας). Φιλοσοφική δράση υπάρχει την ίδια εποχή και στα Άβδηρα Θράκης με τους Ατομικούς.

Πολλοί παράγοντες συντέλεσαν στη γένεση φιλοσοφικού λόγου ήδη από τον 9^ο αι. π.Χ. στον ελλαδικό χώρο, με σημαντικότερο τη διάδοση του γραπτού λόγου.

Πρόβλημα πηγών:

Για τους προσωκρατικούς γνωρίζουμε είτε μέσω της άμεσης παράδοσης (αυτούσια αποσπάσματα σε έργα άλλων συγγραφέων) είτε μέσω της έμμεσης παράδοσης (μαρτυρίες και σχόλια μεταγενέστερων χωρίς να συνοδεύονται απαραίτητα από άμεσα παραθέματα του έργου τους). Αυτό εγείρει α) το πρόβλημα της γνησιότητάς τους και β) το πρόβλημα της γλωσσικής τους διατύπωσης. Οι μαρτυρίες και τα σχόλια πολλές φορές αντανακλούν την οπτική γωνία των σχολιαστών, γι’ αυτό και χρειάζονται μεγάλη προσοχή στη μελέτη τους.

ΕΛΠ 22 - Ημερολόγιο Πορείας 4

Λίγα λόγια για τον πρόλογο του Α' τόμου:

Χρειάστηκε να γυρίσω αρκετές φορές στην αρχή του κειμένου μέχρι να εξοικειωθώ με τον τρόπο γραφής των ακαδημαϊκών υπευθύνων της ενότητας. Μου φάνηκε πως μιλούσαν για σχετικά απλά πράγματα με κάπως στριφνή διατύπωση. Λέγοντας "απλά", δεν εννοώ βέβαια το αντικείμενο της θεματικής που όπως δείχνουν τα πράγματα, μάλλον πρόκειται για βουτιά σε πολύ βαθιά νερά... Αναφέρομαι στα πρακτικά θέματα και δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι συγγραφείς του βιβλίου στην συγκομιδή, ταξινόμηση και ερμηνεία των κειμένων προς μελέτη. Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή.

Έκταση προλόγου: 12 σελίδες (17-29).

Το πρώτο μέρος ασχολείται με τα κριτήρια της ιστορικής συνέχειας που επιτρέπουν την ομαλή παρακολούθηση της εξέλιξης της φιλοσοφικής σκέψης ανά τους αιώνες. Ως βασικά κριτήρια εκλαμβάνονται η γλωσσική συνέχεια, η πολιτισμική παρουσία μέσα στον χρόνο, η αίσθηση της κοινής καταγωγής μέσα σε ένα κοινό γεωγραφικό και ιστορικό πλαίσιο αναφοράς, μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η εθνική συνείδηση γενικότερα και η φιλοσοφική σκέψη ειδικότερα, μιας και αυτό είναι το θέμα μας.

Στη συνέχεια, γίνεται μια εννοιολογική ανάλυση πάνω στη διαφορά μεταξύ της φιλοσοφίας και της ιστορίας της φιλοσοφίας. Ενώ η πρώτη επικεντρώνεται στις αναζητήσεις και αναλύσεις φιλοσοφικών προβλημάτων, η δεύτερη ασχολείται με το γενικότερο πλαίσιο, μέσα στο οποίο αναπτύχθηκαν οι διάφορες φιλοσοφικές θεωρίες. Αντικείμενο της ενότητας είναι η ανάδειξη των κυριότερων σταθμών της ιστορικής εξέλιξης της ελληνικής φιλοσοφίας μέσα από αντιπροσωπευτικούς εκπροσώπους των διαφόρων φιλοσοφικών ρευμάτων και σχολών.

Ακολουθεί ένας δεύτερος διαχωρισμός, μεταξύ της ιστορίας της φιλοσοφίας και της ιστορίας των ιδεών, ο οποίος δεν μπορεί να θεωρηθεί απόλυτος. Ενώ η πρώτη προσεγγίζει την κάθε περίοδο με καθαρά φιλοσοφικά κριτήρια, η δεύτερη στρέφεται στην ιστορική διαμόρφωση των εννοιών μέσα στον χρόνο, τον τόπο και το πολιτισμικό τους πλαίσιο. Η νεότερη και σύγχρονη περίοδος της φετινής ενότητας προσεγγίζεται από την σκοπιά της ιστορίας των ιδεών.

Ένας τρίτος διαχωρισμός επισημαίνεται μεταξύ της ιστορίας της φιλοσοφίας και της ιστορίας των επιστημών. Αυτό το κομμάτι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, μιας και μιλάει για τη διαπλεκόμενη σχέση μεταξύ των δύο. Όταν γεννιέται ένα ερώτημα φιλοσοφικής χροιάς ονομάζεται ανοικτό. Με ανοικτά ερωτήματα ασχολήθηκαν οι πρώτοι φιλόσοφοι, που αφορούσαν π.χ. στην δημιουργία του κόσμου, την ύπαρξη ή όχι του θεού κτλ. Όταν προσδιορίζονται οι χρησιμοποιούμενες έννοιες και οι μέθοδοι προκειμένου να δοθεί απάντηση στο εκάστοτε φιλοσοφικό ερώτημα, τότε το ερώτημα αυτό παύει να θεωρείται ανοικτό και γίνεται κλειστό. Εκεί, αναλαμβάνει τα ηνία η επιστήμη, η οποία ασχολείται με κλειστά ερωτήματα. Και ενώ θα λέγαμε ότι εδώ ολοκληρώνεται η διαδικασία, κάτι συναρπαστικό συμβαίνει και ο κύκλος ξεκινάει από την αρχή: Όταν η επιστήμη φτάνει στο όριο των ερευνών της, όταν "αγγίζουν τον απώτερο ορίζοντα" όπως πολύ γλαφυρά αναφέρει το βιβλίο, τότε ξαναγεννιέται ο φιλοσοφικός προβληματισμός, ανοίγοντας εκ νέου το κλειστό ερώτημα!

Ένα ακόμα σημείο που επισημαίνουν οι συγγραφείς είναι πως σε αυτά τα φιλοσοφικά ταξίδια, σημασία δεν έχουν τόσο οι απαντήσεις, όσο τα ίδια τα ερωτήματα και η προσπάθεια να τα διερευνήσουμε και να συλλάβουμε τις απαντήσεις που βρίσκονται κοντύτερα στην αλήθεια. Η φιλοσοφία λοιπόν έρχεται πριν από την επιστήμη και συνεχίζει και μετά από αυτήν, εξαιτίας του αφηρημένου της θεματολογίας της.

Ο πρόλογος ολοκληρώνεται με την απαρίθμηση των κριτηρίων, βάσει των οποίων επιλέχτηκε το διδακτικό μας υλικό:
α. Επιλογή μόνο των κύριων εκπροσώπων της ελληνικής φιλοσοφικής σκέψεης, καθώς και τα κυριότερα έργα τους. Εδώ, γίνεται και μια αναφορά στην απουσία γυναικών φιλοσόφων, όχι επειδή δεν υπάρχουν, αλλά επειδή δεν έχουν ερευνηθεί επαρκώς.
β. Τα εγχειρίδια δεν επικεντρώνονται στις βιογραφίες, αλλά στη φιλοσοφική σκέψη των Ελλήνων φιλοσόφων.
γ. Αυτές οι φιλοσοφικές απόψεις δεν μελετώνται μεμονωμένα, αλλά σε συνάρτηση με τις ιστορικές αλληλεξαρτήσεις.
δ. Δεν θα εξεταστούν όλοι οι επιμέρους τομείς της φιλοσοφίας (λογική, ηθική, μεταφυσική, γνωσιολογία, φιλοσοφία της γλώσσας, φιλοσοφία του νου κτλ.), αλλά μόνο οι περιοχές που αποτέλεσαν τα θεμέλια της φιλοσοφίας του κάθε στοχαστή (γνωσιολογικές, μεταφυσικές, ηθικές και πολιτικές θεωρίες τους).
ε. Επιλογή μόνο των κυρίων θεματικών αξόνων που μελέτησαν, οι βασικές γραμμές των θεωριών τους, μερικά μόνο επιχειρήματα που χρησιμοποίησαν και μια πρώτη αποτίμηση των συνεπειών των θεωριών αυτών στην εξέλιξη της ελληνικής φιλοσοφίας.

Τα εγχειρίδια είναι γραμμένα από πολλούς συγγραφείς, ως εκ τούτου, τα κείμενα μπορεί να διαφέρουν ως προς την φιλοσοφική προοπτική, το ύφος γραφής, τα κριτήρια επιλογής των κειμένων. Για να επιτευχθεί η ενότητα, χρειάστηκε να γίνουν αλλαγές και να χρησιμοποιηθεί κοινή φιλοσοφική ορολογία.

Τα κείμενα είναι γραμμένα στη νέα ελληνική. Πολλά έχουν αποδοθεί στα νέα ελληνικά από τους ίδιους τους συγγραφείς. Σε αρκετά κείμενα χρησιμοποιούνται με πλάγιους χαρακτήρεις κάποιοι όροι, όπως αυτοί έχουν διατηρηθεί στην αρχαία ή μεσαιωνική τους εκδοχή, αφήνοντας ανοικτό το πλαίσιο ερμηνείας τους. Είναι σημαντικό να έχουμε υπ' όψη ότι πολλά από τα κείμενα αυτά είναι μεταφορές των πρωτοτύπων από τρίτους, κυρίως των έργων της Αρχαιότητας αλλά και μεταγενέστερων, και ως εκ τούτου, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στο πώς ερμηνεύονται και αξιολογούνται οι διάφορες φιλοσοφικές θεωρίες στα κείμενα αυτά, αν εντοπίζονται αναχρονισμοί, προκαταλήψεις κτλ.

Ο πρόλογος κλείνει με την αναφορά στη διάρθρωση του τόμου (σκοπός, προσδωκόμενα αποτελέσματα, έννοιες-κλειδιά, σύνοψη, ερωτήσεις) και στον οδηγό για περαιτέρω μελέτη με βιβλιογραφία ερευνητών, οι οποίοι προτείνουν τις δικές τους ερμηνείες για τις φιλοσοφικές θεωρίες των Ελλήνων στοχαστών.

Έχοντας ολοκληρώσει τον Vegetti (2o κεφ.) και τον πρόλογο του α' τόμου, μένει να κοιτάξω ακόμα το cd (ενότητα 2) και από Δευτέρα θα ξεκινήσω κανονικά με την ύλη του εγχειριδίου. Μέχρι την 1η ΟΣΣ πρέπει να έχουν διαβαστεί οι υποενότητες 1.1.1 και 1.1.2.

Το Σάββατο και η Κυριακή είναι εξ' ολοκλήρου αφιερωμένες στην οικογένειά μου.

Καλή ξεκούραση, να περάσετε τέλεια!

ΕΛΠ 22 - Ημερολόγιο Πορείας 3

Αυτός λοιπόν είναι ο Mario Vegetti. Έχοντας ήδη ολοκληρώσει το 2ο κεφάλαιο, θα ασχοληθώ ξανά μετά την ΟΣΣ, στις 8 Οκτωβρίου, σύμφωνα πάντα με το διάγραμμα μελέτης του ΕΑΠ.

Σας δίνω ένα link μέσω του οποίου μπορείτε να μετατρέψετε αρχεία pdf σε word. Μπορεί να φανεί χρήσιμο, το κράτησα στα αγαπημένα. Αρχικά, μπαίνετε εδώ. Θα σας συζητηθεί το e-mail, εκεί θα επισυνάψετε τα pdf αρχεία σας και θα τα αποστείλετε στην διεύθυνση που έχει μπει αυτόματα στον αποστολέα. Λίγα λεπτά αργότερα έρχεται απαντητικό e-mail με τα κείμενα έτοιμα σε μορφή word και πλέον έχετε πρόσβαση στα κείμενα για αλλαγές, διορθώσεις, εκτυπώσεις και ό,τι άλλο θέλετε.

Στην ιστοσελίδα του ΕΑΠ έχουν αναρτηθεί τα ονόματα των ΣΕΠ των τμημάτων. Θα τα βρείτε στο portal με τον κωδικό σας: Κεντρική σελίδα  >  δικτυακή πύλη  >  θεματικές ενότητες  >  όλες οι θεματικές  >  κωδικός της δικής σας θεματικής (π.χ. ελπ 22)  >  τμήματα-διδάσκοντες.

Γυναίκα φέτος.. διδάκτωρ φιλοσοφίας, ψυχολογίας και παιδαγωγικής. Μονογραφίες, επιμέλειες βιβλίων, μελέτες, κριτικές, μεταφράσεις. Αυτοδύναμη διδασκαλία σε τρία πανεπιστήμια της Εσπερίας, τώρα στο πανεπιστήμιο Αθηνών. Και στο ΕΑΠ, βέβαια. Αυτά και κάποιες φωτογραφίες, και μια σελίδα στο FB. Και μικρότερη από μένα... ουφ.. Όσο περνούν τα χρόνια οι καθηγητές μικραίνουν και οι φοιτητές μεγαλώνουν... και μεγαλώνουν.. και μεγαλώνουν.. ξαναουφ...

ΕΛΠ 22 - Ημερολόγιο Πορείας 2

Όποτε ξεκινάει η χρονιά, με τα βιβλία ακόμα να τρίζουν στο άνοιγμά τους, την αναμονή της πρώτης συνάντησης και με ένα καλοκαίρι να έχει μεσολαβήσει από τότε που αγανακτούσαμε και υπομέναμε το βασανιστήριο της εξεταστικής, είναι φυσικό να είμαστε γεμάτοι όρεξη για δουλειά.

Εκμεταλλευτείτε το.

Τώρα, που όλα είναι ακόμα καινούργια και ο ενθουσιασμός περισσεύει, στρωθείτε όσο μπορείτε περισσότερο στη δουλειά, πριν σας φύγει. Βρείτε ευκαιρίες κατά τη διάρκεια της μέρας, μείνετε λίγο παραπάνω πριν πέσετε το βράδυ για ύπνο, τώρα που δεν έχουμε ακόμα ξεκινήσει καλά-καλά. Όπως λέω και στον μικρό μου γιο: Ασχοληθείτε! Είναι ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος να πάρετε φόρα και να φύγει κάποια ποσότητα ύλης πριν έρθει το θέμα της εργασίας. Χωρίς το θέμα, το διάβασμά μας είναι πιο καθολικό, δεν εστιάζουμε κάπου συγκεκριμένα, κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα η πρώτη μας επαφή με το αντικείμενο της ενότητας να είναι πιο σφαιρική και όχι μεμονωμένη στα συγκεκριμένα ζητήματα που ζητά εξ’ ορισμού η εργασία.

Αυτό ξεκίνησα να κάνω κι εγώ από χτες. Όπως ανέφερα στην προηγούμενη ανάρτηση, ξεκίνησα το διάβασμά μου από τον Mario Vegetti. Όπως γράφει το εμπροσθόφυλλο, πρόκειται για έναν σημαντικό ελληνιστή, ο οποίος διδάσκει Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας στο ιταλικό πανεπιστήμιο της Παβία. Φωτογραφία του δεν υπάρχει, θα την αναζητήσω ωστόσο στο ίντερνετ γιατί θέλω να έχω και οπτική εικόνα αυτού που διαβάζω.

Για την πρώτη ΟΣΣ θα πρέπει να έχουμε ολοκληρώσει το κεφάλαιο 2 του βιβλίου του, το οποίο τιτλοφορείται Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας, εκδ. Τραυλός. Α’ έκδοση: Ιούνιος 2000. Θυμηθείτε τα γνωστά περί βιβλιογραφίας όταν θα έρθει η ώρα, πλάγια γραμματοσειρά ο τίτλος του βιβλίου, αναφορά επιμελητών, μεταφραστών κτλ. Αν δεν τα θυμάστε, μη σκάτε, δε νομίζω ότι θα έπεφτα πολύ έξω αν έλεγα ότι το μεγαλύτερο κομμάτι της πρώτης ΟΣΣ θα αναλωθεί για μία ακόμη φορά στο θέμα της βιβλιογραφίας...

Στα δικά μας όμως. Το κεφάλαιο 2 για όσους δεν έχουν ξεκινήσει ή δεν έχουν παραλάβει ακόμα τα βιβλία τους, παρουσιάζει μια γενική εικόνα των απαρχών της ελληνικής φιλοσοφίας, μια σύντομη επισκόπηση των σταθμών που θα πρέπει να θυμόμαστε, μετάβαση από το μύθο στο λόγο, τις νέες μορφές γνώσης και λόγου που τώρα γίνεται φιλοσοφικός, μια ανάλυση της έννοιας φιλοσοφία και η διαφορά της από την σοφία, τους σκοπούς και τους προβληματισμούς αυτού του κλάδου, ο οποίος για τους αρχαίους Έλληνες ήταν τρόπος ζωής, τις τροπές στη σκέψη με την εμφάνιση των φιλοσοφικών σχολών και ονομάτων όπως ο Παρμενίδης, ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης και το πέρασμα σε μια νέα μορφή φιλοσοφικής σκέψης, τον Νεοπλατωνισμό, με τον οποίο συντελείται μια επιστροφή στο θείο και το πρωταρχικό είναι, όπως συνέβαινε κατά κάποιον τρόπο στις μυθικές απαρχές, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την φιλοσοφία να εισέλθει στην μεσαιωνική περίοδο. Σελίδες: 24-40.

Μου πήρε περίπου πέντε ώρες  να ολοκληρώσω το κεφάλαιο. Με βοηθάει πολύ να βάζω πλαγιότιτλους, να αποκωδικοποιώ τις σελίδες με κάποιο διάγραμμα, να υπογραμμίζω τα σημαντικότερα. Στη φωτογραφία δείχνω ένα παράδειγμα του τι εννοώ. Είναι η σελίδα 34 του Vegetti, όπου γίνεται αναφορά στον Αριστοτέλη. Με το σχεδιάγραμμα έχω μια γρήγορη, απλοποιημένη και περιεκτική εικόνα αυτών που αναλύονται σε μια ολόκληρη σελίδα και μπορώ να το επαναφέρω εύκολα στη μνήμη μου όταν χρειαστεί. Το ίδιο κάνω και στο εγχειρίδιο, το οποίο θα ανοιχτεί ελπίζω σήμερα..